Bí ẩn về nguồn gốc rượu sake Nhật Bản – Loại rượu ra đời từ những nghi lễ dâng lên thần linh
Bí ẩn về nguồn gốc rượu sake Nhật Bản – Loại rượu ra đời từ những nghi lễ dâng lên thần linh
Nếu là một người yêu thích rượu sake Nhật Bản, chắc hẳn Quý vị sẽ không chỉ đơn thuần là muốn thưởng thức hương vị của loại rượu này đúng không ạ?
Bên cạnh việc cảm nhận vị ngon trong từng ngụm rượu, hãy thử tìm hiểu và thưởng thức sake bằng cách vừa nhâm nhi ly rượu, vừa cảm nhận dòng chảy của một nền văn hóa Nhật Bản đã tồn tại hơn 2.000 năm. Đó cũng chính là một thú vui tao nhã, thể hiện sự từng trải và phong thái của người trưởng thành.
Đặc biệt, với các quý ông, việc có thể kể cho người phụ nữ bên cạnh nghe về lịch sử lâu đời của sake cũng là một cách thể hiện sự hiểu biết và nét cuốn hút trí thức của mình. Biết đâu, đây còn là một điểm cộng giúp Quý vị ghi điểm trong mắt phái đẹp thì sao?
Lịch sử rượu sake dâng lên thần linh
Do có nguồn gốc từ thời cổ đại nên đến nay vẫn còn nhiều chi tiết chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, người ta cho rằng tiền thân của rượu sake Nhật Bản là một loại rượu có tên Kuchikamizake (口噛み酒), nghĩa là rượu được làm bằng cách nhai cơm bằng miệng.
Loại rượu này từng được tạo ra để phục vụ các lễ hội tạ ơn mùa màng bội thu và những nghi thức thiêng liêng dâng lên thần linh.
Có lẽ nhiều người đã từng biết đến Kuchikamizake qua bộ phim hoạt hình nổi tiếng Your Name (君の名は), bởi đây là một trong những chi tiết có vai trò đặc biệt quan trọng trong câu chuyện.
Theo phương pháp truyền thống, các nữ vu (trinh nữ đền thờ) hoặc những thiếu nữ trẻ tuổi sẽ ngậm cơm (ở một số địa phương có thể là khoai hoặc những loại nguyên liệu khác) vào miệng, nhai thật kỹ rồi nhả vào một chiếc bình. Phần nguyên liệu này sau đó được ủ trong một khoảng thời gian để lên men.
Về mặt khoa học, enzyme amylase có trong nước bọt sẽ phân giải tinh bột của ngũ cốc thành đường. Theo thời gian, các vi sinh vật tồn tại tự nhiên trong không khí hoặc bám sẵn trên nguyên liệu sẽ tiếp tục lên men lượng đường đó để tạo thành cồn.
Có lẽ người Nhật cách đây khoảng 2.000 năm chưa thể hiểu được cơ chế sinh hóa phức tạp ấy. Vậy nhưng, bằng cách nào đó, họ đã có thể phát hiện ra phương pháp làm rượu độc đáo này. Đây vẫn là một câu hỏi đầy bí ẩn.
Trong bộ phim Your Name, Kuchikamizake không đơn thuần được xem là một loại rượu, mà còn gắn liền với khái niệm “Musubi” (結び) – một quan niệm mang ý nghĩa sâu sắc trong tín ngưỡng Thần đạo Nhật Bản.
Thực tế, khái niệm này cũng thực sự tồn tại trong Thần đạo – tôn giáo bản địa lâu đời của Nhật Bản.
Trong Thần đạo, “Musubi” còn được viết bằng chữ Hán là “産霊 – Sản Linh”, hàm chứa những ý niệm về sự sinh sôi, sự gắn kết và linh hồn. Đây là một khái niệm thiêng liêng, thể hiện sức mạnh tạo sinh và sự gắn kết giữa vạn vật.
Chính nguồn gốc gắn liền với những nghi lễ dâng rượu lên thần linh đã tạo nên nét khác biệt lớn giữa sake Nhật Bản với những loại đồ uống có cồn khác chẳng hạn như bia hay rượu vang.
Tất nhiên, sake ngày nay không còn được sản xuất bằng phương pháp nhai cơm như Kuchikamizake thời cổ đại.
Vốn dựa vào quá trình lên men tự nhiên, phương pháp này phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố ngẫu nhiên, dễ thất bại và cũng tiềm ẩn những vấn đề về vệ sinh an toàn.
Tuy nhiên, dấu ấn của nền văn hóa ấy vẫn còn được lưu giữ trong nghệ thuật nấu rượu Nhật Bản hiện đại.
Quá trình sử dụng vi sinh vật để lên men nguyên liệu được gọi là Kamosu (醸す), nghĩa là ủ hoặc lên men. Có giả thuyết cho rằng từ này bắt nguồn từ động từ Kamu (噛む), nghĩa là nhai – một dấu tích ngôn ngữ gợi nhắc đến phương pháp làm rượu cổ xưa. (Tuy nhiên, nguồn gốc của từ này vẫn còn nhiều cách lý giải khác nhau.).
Rượu sake cũng có sự phân biệt nam và nữ?
Sake Nhật Bản còn được phân chia thành hai phong cách mang tên Otoko-zake (男酒 – rượu nam) và Onna-zake (女酒 – rượu nữ). Sự khác biệt này phần nào bắt nguồn từ đặc tính của nguồn nước được sử dụng trong quá trình sản xuất rượu.
Nước chứa hàm lượng các khoáng chất như magie, phốt pho và kali tương đối cao được gọi là nước cứng (硬水 – Kosui). Ngược lại, loại nước có hàm lượng khoáng chất thấp hơn được gọi là nước mềm (軟水 – Nansui).
Sake được nấu bằng nước cứng thường có vị khô, hơi chua, cấu trúc đậm đà và cảm giác mạnh mẽ hơn. Chính vì vậy, loại rượu này được ví như rượu nam và được gọi là Otoko-zake.
Trong khi đó, rượu được nấu từ nước mềm thường có hương vị êm dịu, mượt mà, dễ uống, đôi khi phảng phất vị ngọt nhẹ. Phong cách này là rượu nữ, được gọi là Onna-zake.
Người Nhật thường có câu:
“Rượu nam vùng Nada, rượu nữ đất Kyoto” – (灘の男酒、京の女酒).
Nada, thuộc tỉnh Hyogo ngày nay, là vùng sản xuất rượu sake nổi tiếng với khu vực Nada Gogo (灘五郷). Những thương hiệu lâu đời như Hakutsuru (白鶴), Kiku-Masamune (菊正宗) và Kenbishi (剣菱) thường được nhắc đến như những đại diện tiêu biểu của dòng rượu nam.
Ngược lại, Kyoto – cố đô của Nhật Bản thì nổi tiếng với những dòng sake mang phong cách mềm mại, thanh nhã hơn. Các thương hiệu như Gekkeikan (月桂冠), Tamano Hikari (玉乃光) và Kizakura (黄桜) nổi tiếng là những dòng rượu nữ trứ danh.
Nếu đi cùng một cô gái thử mới thử uống rượu sake lần đầu, việc lựa chọn một dòng rượu nữ có hương vị dịu nhẹ để cô ấy có thể tận hưởng trọn vẹn ngay từ ngụm đầu tiên cũng là một cách thể hiện sự tinh tế của người đàn ông trưởng thành.
Tuy nhiên, độ cứng của nước không phải yếu tố duy nhất quyết định hương vị rượu.
Phương pháp sản xuất, chủng men và nhiều yếu tố khác cũng tạo nên sự khác biệt thú vị giữa các dòng sake.
Vì thế, cách tốt nhất để khám phá thế giới sake chính là không ngừng trải nghiệm và thưởng thức nhiều loại khác nhau.
Sake – bí quyết làm nổi bật vị Umami trong ẩm thực Nhật Bản
Một trong những bí quyết làm nên sức hấp dẫn của ẩm thực Nhật Bản chính là khả năng khai thác và kết hợp hài hòa vị Umami – thường được gọi là vị ngon ngọt tự nhiên của thực phẩm, hay vị ngọt thịt.
Umami được công nhận là vị giác cơ bản thứ năm, bên cạnh bốn vị quen thuộc là ngọt, mặn, chua và đắng. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng khái niệm này có nguồn gốc từ Nhật Bản. Từng chưa được giới khoa học thế giới công nhận rộng rãi, Umami đã được một nhà khoa học Nhật Bản phát hiện và nghiên cứu. Ngày nay, vị Umami đã trở thành một khái niệm quan trọng, được công nhận rộng rãi trong ẩm thực trên toàn thế giới.
Một loại gia vị quen thuộc giúp tạo nên vị Umami trong những món ăn ngày nay chính là Ajinomoto – loại gia vị mà có lẽ rất nhiều người trong chúng ta từng sử dụng.
Sake không chỉ là một loại đồ uống có cồn mà còn chứa nhiều axit amin, những thành phần góp phần tạo nên vị Umami đặc trưng. Đây cũng là lý do sake có thể kết hợp hài hòa với nhiều món ăn Nhật Bản, nhất là những món sử dụng nước dùng Dashi, chứa những hợp chất tạo vị Umami tự nhiên. Khi kết hợp với sake, các thành phần tạo vị này có thể bổ trợ lẫn nhau, giúp hương vị món ăn trở nên hài hòa và sâu sắc hơn.
Không chỉ vậy, sake còn có khả năng làm dịu mùi tanh đặc trưng của cá sống. Chính vì vậy, thưởng thức sake cùng sashimi hay sushi cũng là một sự kết hợp vô cùng lý tưởng.
Phong thái của một người đàn ông trưởng thành không chỉ nằm ở cách thưởng rượu
Nếu một người đàn ông có thể vừa dẫn dắt cuộc trò chuyện thú vị bằng những câu chuyện văn hóa đầy hiểu biết như thế này, vừa tinh tế chăm sóc người phụ nữ xinh đẹp đi bên cạnh mình thì thật sự trông rất cuốn hút đúng không thưa Quý vị?
Đó chính là một trong những nét thể hiện phong thái của người đàn ông trưởng thành theo quan niệm Nhật Bản.
Trong tiếng Nhật, Tashinami (嗜み) không chỉ đơn thuần mang nghĩa yêu thích hay say mê một điều gì đó. Từ này còn hàm ý sự am hiểu, khả năng thưởng thức có chừng mực và ý thức giữ sự chừng mực nhất định.
Theo quan niệm văn hóa Nhật Bản, một người đàn ông có phong thái trưởng thành thường toát lên vẻ điềm đạm, đĩnh đạc, được người cùng giới nể trọng và trở nên vô cùng cuốn hút trong mắt phái đẹp.
Vậy còn ở đất nước của Quý vị, quan niệm về phong thái của một người đàn ông trưởng thành được thể hiện như thế nào?
Uống thật nhiều rượu, tận hưởng cảm giác say men cũng có thể là một niềm vui.
Thế nhưng, nghệ thuật thưởng thức của người trưởng thành đâu chỉ dừng lại ở đó.
Quý vị có muốn thử rèn luyện cho mình phong thái của một người đàn ông thực thụ – người không chỉ biết thưởng thức rượu sake, mà còn hiểu được cả chiều sâu văn hóa và lịch sử ẩn chứa bên trong nó?
Tác giả: Abe Kengo
Biên dịch: Lê Phương Kỳ
