“Dopa-gaki” – Thế hệ trẻ nghiện dopamine đang gia tăng trên toàn thế giới. Liệu bản thân chúng ta có đang rơi vào tình trạng này?

Thứ Ba 10/11/2026 | 3:25 Sáng

“Dopa-gaki” – Thế hệ trẻ nghiện dopamine đang gia tăng trên toàn thế giới.

Liệu bản thân chúng ta có đang rơi vào tình trạng này?

Dù không phải là một cách gọi mang ý nghĩa tích cực, thuật ngữ “Dopa-gaki” (ドパガキ) đang ngày càng phổ biến tại Nhật Bản. Đây là từ ghép giữa “dopamine” và “gaki” (đứa trẻ), dùng để chỉ những người trẻ bị lệ thuộc vào dopamine, luôn khao khát những kích thích tức thời.

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ trên toàn thế giới, hiện tượng “Dopa-gaki” đang ngày càng gia tăng. Vậy đây thực chất là gì và tại sao nó lại nguy hiểm? Xin mời Quý vị, chúng ta hãy cùng tìm hiểu thông qua nội dung lần này!

Khi não bộ luôn khao khát những kích thích tức thời

Dopamine là một trong những chất dẫn truyền thần kinh có tác động trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương của não bộ. Chất này có vai trò quan trọng đối với động lực và cảm giác mong đợi phần thưởng. Dopamine được giải phóng khi con người ta đạt được mục tiêu hoặc kỳ vọng vào một điều thú vị, tạo ra cảm giác thôi thúc muốn tiếp tục “làm nhiều hơn nữa” một hành động nào đó.

Ngược lại, khi hoạt động dopamine suy giảm, chúng ta có thể mất đi động lực và cảm thấy thiếu hứng thú với mọi việc.

Vấn đề đáng lo ngại hiện nay là sự phổ biến của những video có thời lượng cực ngắn như trên TikTok, YouTube Shorts hay các trò chơi trên điện thoại thông minh.

Chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn xem video hay chơi những trò chơi này, người dùng đã có thể tiếp nhận những kích thích mạnh và liên tục. Dần dần, nhiều người hình thành thói quen luôn tìm kiếm những kích thích mạnh trong thời gian ngắn. Điều này kéo theo hàng loạt hệ lụy đáng lo ngại.

Trong đó có thể kể đến tình trạng người dùng dán mắt vào màn hình để xem các video ngắn liên tục trong thời gian dài. Kế đến là việc lợi dụng tính năng ẩn danh trên mạng xã hội để viết những bình luận công kích, lăng mạ người khác nhằm thỏa mãn cảm xúc cá nhân. Thậm chí tệ hơn là đánh mất ý thức đúng sai, sẵn sàng thực hiện những hành vi không thể chấp nhận được chỉ để thu hút lượt xem và nhận được sự chú ý trên mạng xã hội.

Khi sự lệ thuộc khiến con người đánh mất lý trí

Tại Nhật Bản, đã xuất hiện những vụ việc đáng tiếc khi một người bị dồn ép đến đường cùng, thậm chí tìm đến cái chết vì liên tục trở thành mục tiêu của những bình luận công kích trên mạng.

Bên cạnh đó, không ít người bất chấp pháp luật, quay và đăng tải những video gây phiền toái cho những người xung quanh, tổn hại nghiêm trọng đến các cửa hàng chỉ với mục đích tăng lượt xem.

Đáng nói là dù những hành vi này nhiều lần khiến cảnh sát phải vào cuộc, thậm chí dẫn đến việc người vi phạm bị bắt giữ, họ vẫn không thể dừng lại.

Đó chính là những biểu hiện điển hình của những “Dopa-gaki” – những người bị lệ thuộc vào dopamine đến mức đánh mất khả năng kiểm soát hành vi.

Gọi đây đơn thuần là chứng nghiện điện thoại có lẽ vẫn chưa đủ để phản ánh mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Bởi tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người mắc phải mà còn gây ra những hệ lụy lớn cho cả những người xung quanh.

Ban đầu, thuật ngữ “Dopa-gaki” được dùng để chỉ những đứa trẻ có biểu hiện như vậy. Tuy nhiên, hiện nay đây không còn là vấn đề riêng của trẻ em hay chỉ xuất hiện tại Nhật Bản, mà đã lan rộng trên toàn thế giới.

Đặc biệt, các video ngắn hiện nay có sức cuốn hút rất lớn bởi người dùng chỉ cần vuốt nhẹ màn hình là lập tức có thể chuyển sang một nội dung mới. Cứ như vậy, họ dễ dàng bị cuốn vào việc xem hết video này đến video khác mà không nhận ra thời gian đang trôi qua.

Mặt khác, cơ hội kiếm được khoản thu nhập lớn từ việc sáng tạo nội dung cũng khiến không ít người đăng video bất chấp mọi cách để thu hút sự chú ý và gia tăng lượt xem. Chính điều này càng góp phần tạo ra một môi trường tràn ngập những nội dung kích thích, khiến người xem khó thoát khỏi sức hấp dẫn của mạng xã hội.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi trách nhiệm đều thuộc về các công ty vận hành nền tảng. Vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở cách mỗi người sử dụng mạng xã hội và khả năng kiểm soát bản thân trước những kích thích liên tục. Nếu cứ để bản thân bị cuốn theo những phút giây kích thích nhất thời, ngay cả khi biết rằng hành động ấy có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tương lai của mình, thì sẽ chẳng có điều gì thực sự thay đổi.

Không chỉ mạng xã hội, những hành vi phá hoại cũng có thể xuất phát từ tâm lý tương tự

Tôi cho rằng những cuộc bạo loạn diễn ra tại Pháp trong thời gian gần đây cũng có thể nhìn nhận dưới góc độ này.

Việc người dân bất bình về một chính sách nào đó rồi đứng lên biểu tình là điều có thể hiểu được, nhưng từ đó biến tướng thành bạo động thì lại là chuyện khác. Khi biểu tình biến thành bạo loạn, người ta bắt đầu phá hoại đường phố, tấn công các cửa hàng và gây tổn hại cho cộng đồng. Suy cho cùng, những hành động ấy chỉ khiến chính thành phố và đất nước của họ ngày càng suy yếu. Bản thân những người tham gia cũng chẳng thể nhận được lợi ích gì từ việc đó.

Hành động điên cuồng đập phá có thể mang lại cảm giác mạnh và sự thỏa mãn tâm lý nhất thời. Nhưng nếu nhìn nhận vấn đề một cách tỉnh táo và lâu dài, ai cũng có thể hiểu rằng chẳng có lý do gì để cho rằng những hành động ấy sẽ mang lại lợi ích cho bản thân.

Tương tự như nghiện ma túy hay rượu bia, bản chất của chứng nghiện là khi một người không còn cảm thấy cuộc sống bình thường đủ thỏa mãn nếu thiếu đi thứ mà mình lệ thuộc.

Nếu không thoát khỏi tình trạng này, tương lai của mỗi cá nhân cũng như của cả cộng đồng đều khó có thể trở nên tốt đẹp.

Vì vậy, chúng ta cần từng bước giảm bớt sự lệ thuộc ấy.

Làm thế nào để thoát khỏi vòng xoáy dopamine?

Tất nhiên, rất khó có thể đột ngột từ bỏ hoàn toàn điện thoại hay mạng xã hội ngay lập tức. Dẫu vậy chúng ta có thể giảm dần mức độ sử dụng theo từng giai đoạn.

Trong khoảng hai tuần đầu tiên khi bắt đầu quá trình cải thiện này, hãy chủ động tạo ra những khoảng thời gian không sử dụng điện thoại.

Ví dụ Quý vị có thể thử áp dụng các quy tắc như sau:

* Trước khi đi ngủ: Không sử dụng điện thoại trong vòng một giờ trước khi ngủ.

* Sau khi thức dậy: Tránh đặt điện thoại bên cạnh và không sử dụng trong 30 phút đầu tiên của ngày mới.

* Giảm kích thích từ màn hình: Thử chuyển màn hình điện thoại sang chế độ đen trắng. Theo một số nhận định, việc loại bỏ màu sắc có thể giúp giảm bớt sự thu hút và kích thích thị giác so với màn hình đầy màu sắc thông thường.

Quá trình này có thể sẽ khiến Quý vị cảm thấy bứt rứt, khó chịu hoặc nhàm chán. Tuy nhiên, đây có thể là những phản ứng tự nhiên khi não bộ dần thích nghi với việc giảm các kích thích liên tục và trở lại trạng thái bình thường.

Ngoài ra, hãy thử thay thế thói quen vô thức cầm điện thoại mỗi khi rảnh rỗi bằng những hoạt động khác.

Chẳng hạn như có thể đi bộ hoặc tập các bài vận động aerobic. Chỉ cần kiên trì đi bộ một cách nghiêm túc trong khoảng 30 phút, cơ thể đã có thể cảm nhận được sự vận động, mức độ mệt mỏi vừa phải và cảm giác hài lòng sau khi hoàn thành.

Bên cạnh đó, hãy chủ động dành thời gian trò chuyện và tận hưởng những khoảnh khắc bên bạn bè, gia đình. Việc nuôi dưỡng các sở thích như đọc sách, chơi thể thao hay tự tay sáng tạo những món đồ yêu thích cũng là những hoạt động mang lại hiệu quả tích cực. Hơn nữa, dốc toàn bộ tâm sức cho công việc cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc.

Có thể những niềm vui đến từ thế giới thực không tạo ra cảm giác kích thích mãnh liệt như khi lướt mạng xã hội. Nhưng đổi lại, chúng có thể mở ra cho chúng ta một tương lai hoàn toàn khác.

Đó là tương lai được xây dựng từ những ngày tháng miệt mài học tập và làm việc.

Một tương lai nơi mọi người xây dựng được những mối quan hệ thấu hiểu lẫn nhau, ngay cả khi có những lần bất đồng, tranh cãi với bạn bè.

Một tương lai được bao bọc trong những nụ cười hạnh phúc bên mái ấm gia đình.

Những điều đó có thể không mang đến sự thỏa mãn tức thời, nhưng lại chính là những giá trị lâu dài làm nên một cuộc đời đáng sống.

Đã đến lúc nói lời tạm biệt với “Dopa-gaki” để hướng tới một tương lai tươi sáng của chính mình.

Liệu Quý vị có muốn thử bắt đầu từ hôm nay không?

Tác giả: Abe Kengo

Biên dịch: Maeri Phương Kỳ