Có hay không “Tự do ngôn luận” ở Nhật Bản?

Có hay không “Tự do ngôn luận” ở Nhật Bản?

Nếu tôi nói rằng Nhật Bản không có tự do ngôn luận, Quý vị có tin không?

Theo Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF), trong Bảng xếp hạng Tự do Báo chí Thế giới năm 2025, Nhật Bản đứng thứ 60 trên tổng số 180 quốc gia.

Trong nhóm các nước phát triển G7, Nhật Bản xếp gần cuối.

Vậy rốt cuộc, điều gì đang xảy ra ở Nhật Bản?

Trước hết, một vấn đề lớn phải nói đến là sự đưa tin thiên lệch của cái gọi là “old media” – các đài truyền hình và báo chí truyền thống.

Trong giới chính trị gia và quan chức, có không ít người chỉ khư khư bảo vệ địa vị và tài sản của bản thân. Những người này không muốn thay đổi hiện trạng.

Lợi dụng điều đó, có nhiều trường hợp bị cho là đã rơi vào tình trạng bị Trung Quốc âm thầm thao túng.

Những người trong giới “old media” có mối quan hệ mật thiết với những người này đang tiến hành đưa tin thiên lệch nhằm cản trở Thủ tướng Takaichi – người đang cố gắng thúc đẩy các cuộc cải cách.

Tung ra những lời hô hào đại loại như:

• “Nếu cứ tiếp tục thế này, Nhật Bản sẽ sụp đổ!”

Họ liên tục kêu gọi tăng thuế. Nhưng trên thực tế, Nhật Bản là quốc gia cho nước ngoài vay tiền nhiều nhất thế giới.

Hơn nữa, phần lớn nợ công (trái phiếu chính phủ) cũng được nắm giữ trong nước. Đây là một cục diện hoàn toàn khác so với khó khăn của các quốc gia khác.

Mặc dù thuế trung bình hiện tại đã gần bằng một nửa thu nhập, họ vẫn tiếp tục khẳng định rằng bắt buộc phải tăng thuế thêm nữa.

Số tiền thuế khổng lồ này sau đó được phân phát cho các doanh nghiệp dưới nhiều hình thức khác nhau, hoặc chảy vào những tổ chức vô nghĩa, trở thành nơi tiếp nhận các quan chức sau khi nghỉ hưu với đãi ngộ cao.

Để phá vỡ cấu trúc đó và đưa Nhật Bản trở lại đúng hướng, Thủ tướng Takaichi đang hành động. Chính vì vậy, những người này cho rằng bằng mọi giá phải hạ bệ bà, và liên tục đưa ra những bản tin bất lợi cho Thủ tướng.

Trước những thông tin này, trên mạng xã hội, những công dân bình thường đang đưa ra sự phản bác. Thông qua các nền tảng mạng xã hội, người dùng cố gắng vạch trần sự thật, truyền đạt thông tin đúng đắn cho công chúng. Thế nhưng, chính phủ Nhật Bản lại tìm cách xóa sổ các tài khoản này.

Số lượng yêu cầu gỡ bài từ phía chính phủ gửi đến X (Twitter cũ) thì Nhật Bản đứng đầu thế giới, vượt xa các quốc gia khác.

Khoảng một nửa tổng số yêu cầu gỡ bài của tất cả các chính phủ trên toàn cầu đến từ Nhật Bản.

Dĩ nhiên, trong những bài được yêu cầu gỡ có thể bao gồm cả những tài khoản phát tán thông tin sai lệch. Tuy nhiên, việc chiếm tới một nửa toàn thế giới rõ ràng là một tình trạng bất thường.

Và dù bị gỡ bỏ, các nội dung chỉ trích “old media” vẫn ngày càng gia tăng. Vì không thể xóa bỏ tất cả, họ bắt đầu giả làm người dân thường và tiếp tục đưa tin thiên lệch ngay trên mạng xã hội.

Dù bị rất nhiều người dùng chỉ trích trong phần bình luận, họ vẫn không dừng lại.

Tình trạng đưa tin thiên lệch của “old media” ngày càng nghiêm trọng, đến mức Thủ tướng Takaichi đã bắt đầu có những hành động can thiệp.

Đài truyền hình quốc gia NHK bị chỉ trích vì cố tình cắt ghép ác ý phát ngôn của Thủ tướng, hay đưa tin theo hướng đổ lỗi cho phía Nhật Bản trong các vấn đề căng thẳng với Trung Quốc – những nội dung bị cho là không xứng đáng xuất hiện trên một đài truyền hình quốc gia.

Hiện nay, chính phủ Nhật Bản đang nghiêm túc thảo luận về việc sẽ xử lý “old media”, bao gồm cả NHK, như thế nào trong thời gian tới.

Nhật Bản hiện đang cố gắng tiến tới một hình thái đúng đắn hơn.

Song, đối với công dân nói chung và người Nhật nói riêng, việc kiềm hãm sự phát triển của đất nước không bao giờ là điều nên làm dù là lúc này hay là bất cứ thời điểm nào.

Cuộc đối đầu giữa “old media” và người dùng mạng xã hội rồi sẽ đi về đâu?

Tại Nhật Bản, một cuộc bầu cử lớn sẽ diễn ra vào tháng 2.

Những người trẻ trước đây không quan tâm đến chính trị và không đi bầu cử, nay thông qua mạng xã hội có thể sẽ cảm thấy phẫn nộ và sẽ bắt đầu tham gia bỏ phiếu.

Đây là một dòng chảy mạnh mẽ không thể ngăn cản.

Hy vọng rằng sự kiện lần này sẽ trở thành một cơ hội tốt để truyền tải đến toàn thế giới thông điệp rằng lối suy nghĩ “chỉ cần mình có lợi là đủ” sẽ không thể tồn tại dài lâu.

Tác giả: Abe Kengo