Vị tăng lữ dùng cả đời để chế giễu quyền lực rốt cuộc thực sự muốn truyền tải điều gì?

Thứ Ba 27/10/2026 | 20:54 Chiều

Vị tăng lữ dùng cả đời để chế giễu quyền lực rốt cuộc thực sự muốn truyền tải điều gì?

Trong lịch sử Nhật Bản, từng có một vị tăng lữ chẳng ngần ngại phá vỡ mọi giới luật, đồng thời dùng chính cuộc đời mình để không ngừng giảng giải cho thế nhân hiểu đâu mới là những giá trị đích thực trong cuộc sống.

Tên của ông là Ikkyu Sojun (一休宗純).

Trong loạt phim hoạt hình cổ dã của Nhật Bản có một tác phẩm mang tên “Ikkyu-san” (Cậu bé thông minh Ikkyu), được xây dựng dựa trên hình tượng của ông. Thế nhưng, con người ngoài đời thực của vị tăng lữ này lại có phần phóng túng, ngang tàng đến mức khó lòng tái hiện trọn vẹn trên màn ảnh.

Khác với ngày nay, Phật giáo Nhật Bản thời bấy giờ có những giới luật vô cùng nghiêm ngặt. Vậy mà giữa chốn thiền môn đầy khuôn phép ấy, Ikkyu đã sống một cuộc đời như thế nào? Hãy cùng nhìn lại những câu chuyện về ông.

Một ngày nọ, người ta thấy Ikkyu ung dung đi giữa phố, bên hông đeo một thanh kiếm Nhật tuyệt đẹp, nổi bật với chiếc bao kiếm đỏ rực.

Một vị sư sao lại mang kiếm? Sự việc lập tức thu hút sự chú ý của mọi người. Trước những ánh mắt tò mò, ông thản nhiên rút kiếm ra. Thế nhưng, thứ lộ ra từ chiếc bao kiếm đỏ son lộng lẫy ấy lại chỉ là một thanh kiếm bằng gỗ.

Thời bấy giờ, khi Phật giáo lâm vào cảnh suy đồi, nhiều vị tăng lữ cấp cao chỉ chăm chút vào việc mua quan bán chức, mặc áo cà sa gấm vóc và phô trương quyền thế.

Qua hành động này, ông muốn mỉa mai các vị cao tăng thời bấy giờ rằng: “Các cao tăng kia cũng giống như thanh kiếm này, nhìn bên ngoài thì uy vũ nhưng khi đối mặt với sinh tử, khổ đau thì hoàn toàn vô dụng như một khúc gỗ”.

Một lần khác, khi được một phú hộ mời đến dự tiệc, Ikkyu đã cố tình mặc bộ quần áo rách rưới của một nhà sư hành khất. Thấy dáng vẻ tiều tụy, nhếch nhác của ông, gia chủ khinh miệt rồi đuổi thẳng ra ngoài.

Không lâu sau, Ikkyu thay một bộ cà sa sang trọng, lộng lẫy rồi quay lại gõ cửa. Lần này, ông được cung kính mời vào nhà và tiếp đãi bằng bằng một bàn tiệc thịnh soạn.

Nhưng lúc thức ăn được dọn ra, thay vì thưởng thức yến tiệc, ông đã cởi bộ áo cà sa quý giá ra và bắt đầu chà xát nó vào thức ăn.

Khi mọi người kinh ngạc hỏi chuyện, ông điềm nhiên đáp:

“Người được thiết đãi hôm nay chẳng phải là ta, mà chính là bộ cà sa này.”

Qua hành động đó, Ikkyu đã vạch trần thói đời trọng hình thức, chế giễu những kẻ lấy vẻ ngoài để định đoạt giá trị của một con người.

Không chỉ ngang nhiên thách thức những quy tắc xã hội, Ikkyu còn sống một cuộc đời hoàn toàn trái ngược với hình dung thông thường về một vị tu hành.

Ông yêu rượu, say mê nữ sắc – những điều vốn bị giới luật Phật giáo đương thời nghiêm cấm. Thế nhưng, ông chẳng mấy bận tâm đến những khuôn phép ấy.

Khi đã ngoài 70 tuổi, Ikkyu đã gặp và đem lòng yêu một ca nữ khiếm thị trẻ tuổi. Hai người đã chung sống với nhau cho đến cuối đời.

Ông thậm chí còn dùng hết tâm can để viết thành những bài thơ tình để lại cho hậu thế, hoàn toàn không có ý định che giấu hay chối bỏ tình cảm của mình.

Và rồi ông viên tịch ở tuổi 87. Vào khoảnh khắc lâm chung, các đệ tử vây quanh đã thỉnh cầu ông để lại một lời tuyệt bút về sự giác ngộ, buông bỏ sinh tử theo truyền thống của các bậc cao tăng. Tuy nhiên, Sư Ikkyu đã nhìn các học trò và thốt lên: “Ta không muốn chết!” – rồi nhắm mắt xuôi tay.

Giữa thời đại mà người tu hành được răn dạy phải từ bỏ dục vọng, Ikkyu lại thẳng thắn thừa nhận khát vọng sống của chính mình, ngay cả khi cái chết đã cận kề.

Suốt 87 năm cuộc đời, Ikkyu đã sống thuận theo những khát vọng chân thực của bản thân, đồng thời không ngừng giễu nhại những uy quyền mà ông cho là chẳng đáng để con người mù quáng tôn sùng.

Một cuộc đời phóng khoáng, táo bạo và bất kham đến lạ thường. Nếu phải tìm một cách diễn đạt, có lẽ tinh thần ấy chẳng khác nào khí chất của một kẻ nổi loạn, một bản nhạc Rock ‘n’ Roll giữa chốn thiền môn.

Nhìn lại thế giới ngày nay, có quá nhiều người đánh giá người khác chỉ qua vẻ bề ngoài.

Một người có tiền liền được xem là tài giỏi, địa vị cao sang liền được người đời kính nể, kẻ giàu có dễ dàng trở thành tâm điểm của sự ngưỡng mộ.

Nhưng liệu những điều đó có thực sự phản ánh bản chất của một con người?

Thế gian vẫn không thiếu những người để vẻ ngoài hào nhoáng hay những gì người khác sở hữu chi phối mà đánh mất khả năng nhìn thấu bản chất của một con người.

Trong khi đó, phẩm chất bên trong – thứ làm nên giá trị đích thực của một con người – lại chẳng thể dễ dàng nhận ra chỉ bằng một ánh nhìn.

Một chiếc áo đẹp không làm nên một tâm hồn cao quý. Một địa vị đáng kính cũng không mặc nhiên chứng minh được phẩm hạnh của người mang địa vị ấy.

Vẻ ngoài có tôn nghiêm, tráng lệ đến đâu thì nội tâm bên trong lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Phải chăng, điều Ikkyu muốn gửi gắm đến thế gian chính là sự phi lý của việc tôn sùng hình thức, cúi đầu trước quyền uy và nhầm lẫn vẻ hào nhoáng bên ngoài với giá trị bên trong?

Quý vị có suy nghĩ như thế nào về những hành động và quan niệm sống của vị thiền sư đặc biệt này ạ?

Tác giả: Abe Kengo

Biên dịch: Lê Phương Kỳ