Vì sao người Nhật thường xuyên nói lời xin lỗi? Sự tử tế ẩn sau câu nói “Sumimasen”

Thứ Năm 15/10/2026 | 20:50 Chiều

Vì sao người Nhật thường xuyên nói lời xin lỗi?

Sự tử tế ẩn sau câu nói “Sumimasen”

Người Nhật thường có xu hướng vô thức nói lời xin lỗi ngay cả khi họ không cho rằng bản thân mình đã làm điều gì sai. Cách ứng xử này khiến nhiều người đến từ các quốc gia khác cảm thấy khó hiểu. Vậy tại sao người Nhật lại dễ dàng nói lời xin lỗi đến vậy?

Văn hóa này thậm chí còn khiến người ta nhận xét rằng người Nhật là một dân tộc “thiếu tự tin, hở chút là xin lỗi”.

Thế nhưng, thật ra đằng sau lời xin lỗi quen thuộc ấy, lại ẩn chứa một ý nghĩa sâu xa mà có lẽ nhiều người vẫm chưa biết. Xin mời Quý vị cùng tìm hiểu về sự sâu sắc đó thông qua nội dung lần này!

Trong tiếng Nhật có nhiều cách nói lời xin lỗi, nhưng từ được sử dụng phổ biến nhất có lẽ là “Sumimasen”.

Không chỉ được dùng trong trường hợp nhận lỗi, từ “Sumimasen” trong tiếng Nhật còn mang nghĩa tương tự như “Excuse me” trong tiếng Anh. Tức là một lời xin lỗi theo cách lịch sự dùng để gọi ai đó hoặc xin phép làm phiền họ.

Chẳng hạn, người Nhật có thể nói “Sumimasen” khi muốn phát biểu trong cuộc họp, khi gặp người chắn đường khiến mình không thể đi tiếp, hay khi nhận được một món đồ từ người khác.

Từ những tình huống như vậy, người mới ta đặt câu hỏi: “Tại sao người Nhật lại xin lỗi ngay cả khi họ không làm gì sai?”.

Tuy nhiên, khi tìm hiểu về nguồn gốc của từ “Sumimasen”, chúng ta sẽ nhận ra rằng ý nghĩa của nó không đơn thuần là một lời xin lỗi.

Thực ra chữ “Sumi” trong từ “Sumimasen” vốn bắt nguồn từ động từ “Sumu” (済む – Tế), mang ý nghĩa là hoàn tất, kết thúc hoặc giải quyết xong một việc.

Khi từ này được chuyển sang dạng phủ định (phần đuôi của từ kết thúc bằng “masen”) thì sẽ mang hàm ý rằng một việc gì đó vẫn chưa được hoàn tất.

Nên ý nghĩa gốc của cả cụm từ là:

“Vẫn chưa kết thúc/ Chưa hoàn thành”.

Vậy điều gì vẫn chưa hoàn tất?

Đó chính là việc đáp lại tình cảm, sự quan tâm hoặc cách đối đãi mà người khác đã dành cho mình.

Đối với người Nhật, điều quan trọng nhất không phải lúc nào cũng là xác định ai đúng, ai sai một cách rạch ròi, mà còn là mối quan hệ giữa con người với nhau.

Đây là từ ngữ được sinh ra từ tâm niệm “không muốn gây phiền hà, không muốn trở thành gánh nặng cho người khác”. Nói cách khác, người Nhật dùng từ này để thể hiện sự ái ngại khi vô tình làm đối phương phật lòng, hoặc khi cất tiếng gọi làm mất thời gian của họ.

Dù người Nhật ngày nay có thể không còn ý thức rõ về nguồn gốc này, họ vẫn thốt ra từ “Sumimasen” như một phản xạ tự nhiên trong giao tiếp hằng ngày.

Trong văn hóa Nhật Bản có một quan niệm gọi là Kotodama (言霊 – Ngôn linh), thường được hiểu là “linh hồn của ngôn từ”. Theo quan niệm này, mỗi lời nói ra đều ẩn chứa một linh hồn bên trong.

Nếu quá cứng rắn và luôn muốn khẳng định mình đúng trước người khác, mối quan hệ giữa hai bên có thể nhanh chóng rạn nứt. Vì thế, người Nhật có xu hướng chủ động hạ thấp vị thế của bản thân đôi chút trong giao tiếp, nhằm giữ cho bầu không khí được hài hòa và tránh làm tổn hại đến mối quan hệ.

“Sumimasen” chính là một câu “ngôn linh” để xoa dịu tình huống và làm hòa hợp không gian xung quanh.

Đây là một từ ngữ vô cùng quý giá, gói ghém đồng thời cả lòng biết ơn lẫn sự e dè kính cẩn. Chỉ trong một từ ngắn gọn ấy, cả lòng biết ơn lẫn sự áy náy, khiêm nhường đều được gửi gắm cùng một lúc.

Việc người Nhật thường nói “Sumimasen” hoàn toàn không phải vì họ yếu đuối hay thiếu tự tin. Mà ẩn sau cách nói đó là sự tử tế của những người biết trân trọng mối duyên giữa mình và người khác, ngay cả khi đó chỉ là một cuộc gặp gỡ thoáng qua trong phút chốc.

Trong tiếng Nhật có một câu thành ngữ nổi tiếng “Ichigo Ichie – Nhất kỳ nhất hội”.

Thành ngữ này nhấn mạnh rằng mỗi cuộc gặp gỡ đều là một khoảnh khắc độc nhất, không thể tái hiện nguyên vẹn. Dù chỉ gặp nhau một lần trong đời và không bao giờ có dịp gặp lại, chúng ta vẫn nên trân trọng mối duyên ấy như một điều quý giá.

Có lẽ chính từ suy nghĩ đó mà “Sumimasen” cứ thế tự nhiên được thốt ra trong đời sống thường ngày của người Nhật. Và ngay cả khi người hiện đại đã quên đi ý nghĩa ban đầu của từ này, sức mạnh của ngôn từ, theo quan niệm ngôn linh, vẫn không vì thế mà mất đi.

Kể cả khi ngôn linh chỉ là một quan niệm vô hình, không thể nhìn thấy bằng mắt thường, cũng chưa có cơ sở khoa học để chứng minh. Thế nhưng, giá trị của ngôn từ đôi khi không chỉ nằm ở những điều có thể lý giải bằng khoa học, mà còn ở những cảm xúc và mối liên kết giữa con người với nhau.

Như đã đề cập, đối với người Nhật, điều quan trọng không chỉ là phân định đúng sai, mà còn là gìn giữ mối quan hệ với người đối diện. Có lẽ vì thế mà “Sumimasen” vẫn tự nhiên được thốt ra trong những tình huống tưởng chừng chẳng cần đến một lời xin lỗi. Bởi ẩn sau câu nói ấy, đôi khi không phải là sự thừa nhận lỗi lầm, mà là lòng biết ơn, sự khiêm nhường và mong muốn không làm phiền người khác.

Vậy còn quan điểm của Quý vị thì sao ạ? Quý vị cho rằng “Sumimasen” là một lời xin lỗi không cần thiết, là sự thảo mai? Hay đó chính là cách người Nhật thể hiện sự quan tâm và lòng trân trọng đối với những người họ gặp trên đường đời một cách đầy tinh tế, mang đậm nét văn hóa Nhật Bản?

Tác giả: Abe Kengo

Biên dịch: Maeri Phương Kỳ