Tại sao các doanh nghiệp Nhật Bản lại tìm kiếm lao động nước ngoài thay vì người bản xứ?

Thứ Tư 30/09/2026 | 19:05 Chiều

Hiện nay, có rất nhiều người nước ngoài với quốc tịch khác nhau đang làm việc tại Nhật Bản, trong đó bao gồm không ít người Việt Nam.

Đặc biệt tại các cửa hàng tiện lợi ở những thành phố lớn, nhân viên làm việc tại đây phần lớn là người nước ngoài, chẳng hạn như người Việt Nam hay Myanmar.

Nhật Bản đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực. Thế nhưng, nghịch lý là số lượng người trẻ không đi làm lại đang gia tăng. Con số này được cho là lên tới khoảng 700.000 người, và phần lớn trong số đó là những người trẻ dưới 34 tuổi.

Trong khi đó, số lao động nước ngoài tại Nhật Bản hiện đã vượt 2,57 triệu người.

Ngay cả nếu tất cả những người Nhật đang không đi làm đều tham gia lao động thì nhân lực vẫn chưa chắc đủ.

Vậy tại sao các doanh nghiệp Nhật Bản lại lựa chọn tuyển dụng người nước ngoài thay vì người bản xứ?

Nhiều ý kiến cho rằng, một trong những nguyên nhân cốt lõi dẫn đến thực trạng này xuất phát từ sự thất bại của nền giáo dục Nhật Bản.

Chúng ta hãy cùng nhìn lại những gì đang diễn ra tại Nhật Bản để từ đó có thêm được nhiều góc nhìn về vấn đề này, Quý vị nhé!

Về lý thuyết, đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, việc tuyển dụng người bản xứ sẽ dễ dàng hơn nhiều cả về mặt ngôn ngữ lẫn văn hóa.

Vậy tại sao họ vẫn lựa chọn tuyển người nước ngoài?

Lý do là bởi doanh nghiệp nhận thấy có quá nhiều vấn đề khi tuyển những người Nhật đang thất nghiệp kia. Và từ đó, họ đi đến kết luận rằng thà tuyển lao động nước ngoài có khi còn tốt hơn.

Chẳng hạn, những tình huống như sau được cho là xảy ra khá thường xuyên đối với nhân viên là người Nhật:

Chỉ cần bị trách mắng vì làm sai là lập tức nghỉ việc.
Dù cấp trên đã cố gắng nhắc nhở một cách nhẹ nhàng nhất có thể nhưng đột nhiên nhân viên vẫn nghỉ làm.
Thường xuyên đi muộn hoặc nghỉ không phép.
Hoàn toàn không có chút động lực hay nhiệt huyết nào với công việc.
Chỉ cần công việc có một chút vất vả, khó khăn là lập tức trốn tránh.

Đây thực sự là một vấn đề nhức nhối tại Nhật Bản hiện nay.

Những người trẻ không đi làm này vẫn có thể sống tương đối ổn khi còn được cha mẹ chu cấp. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra sau khi sự trợ giúp từ gia đình không còn nữa?

Nhật Bản có một chế độ gọi là “Trợ cấp sinh hoạt” (生活保護), nhằm bảo đảm cuộc sống cho những người dù muốn làm việc nhưng không thể lao động trong hoàn cảnh hiện tại.

Tuy nhiên, nếu số lượng người ỷ lại vào khoản trợ cấp này ngày càng tăng lên, hệ thống an sinh xã hội này chắc chắn sẽ sụp đổ.

Có lẽ nhiều người vẫn luôn hình dung rằng người Nhật là những người rất chăm chỉ và cần mẫn. Tiếc thay, đó đã là câu chuyện của ngày trước. Và người ta nói rằng nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi này có liên quan đến vấn đề giáo dục.

Tôi lớn lên trong thời Showa. Nhớ lại những năm tháng còn ngồi trên ghế nhà trường, khi ấy hầu hết giáo viên đều rất nghiêm khắc với học sinh. Khi học sinh phạm lỗi, việc bị đánh phạt là chuyện quá đỗi bình thường. Các phụ huynh thời đó cũng không bao giờ phàn nàn về điều đó, ngược lại họ còn dạy bảo con mình rằng phải biết nghe lời thầy cô.

Nhưng trong xã hội ngày nay, đừng nói đến chuyện đánh phạt, chỉ cần thầy cô lớn tiếng hay nặng lời răn đe thôi là phụ huynh đã đùng đùng nổi giận chạy đến trường làm loạn. Vị thế của giáo viên ngày càng yếu đi, đến mức họ phải dè chừng, không còn dám trách mắng học sinh nữa.

Thời chúng tôi, việc tham gia các câu lạc bộ thể thao ở trường trung học gần như là điều hiển nhiên.

Bây giờ nhìn lại, đó đúng nghĩa là một khoảng thời gian chẳng khác gì “địa ngục”. Từ sáng đến tối, thậm chí cả thứ Bảy, Chủ nhật cũng đều phải tập luyện. Chúng tôi bị rèn luyện khắc nghiệt đến mức đôi khi có cảm giác chẳng khác gì đang ở trong quân ngũ. Nhưng thời đó ai cũng coi đó là chuyện thường tình.

Trong thế giới của truyện Bảy viên ngọc rồng (Dragon Ball), các nhân vật sau khi cận kề cái chết và hồi sinh sẽ trở nên mạnh mẽ hơn gấp bội. Và chúng tôi cũng y như vậy. Miễn là đi ngủ xong mà người khỏe lại được thì ngày hôm sau lại tiếp tục chiến đấu hết mình.

Còn ở thời đại bây giờ, nếu áp dụng phương pháp đó thì chắc chắn sẽ trở thành một vấn đề lớn.

Vì vậy, ngoại trừ một số ít ngôi trường có truyền thống thể thao thành tích cao, hầu như không còn nơi nào rèn luyện học sinh nghiêm khắc đến mức đó nữa.

Giáo dục chưa bao giờ chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức. Việc chuẩn bị hành trang để học sinh có thể bước ra xã hội làm việc, biết cách xây dựng các mối quan hệ nhân sinh một cách đúng đắn cũng là một phần không thể thiếu của giáo dục học đường.

Có lẽ chính ở điểm này, Nhật Bản đang phải đối mặt với một câu hỏi không dễ trả lời. Khi cách giáo dục thay đổi, những giá trị từng được xem là hiển nhiên cũng dần thay đổi theo. Và khi một bộ phận người trẻ gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường làm việc, doanh nghiệp buộc phải tìm kiếm những lựa chọn khác.

Đó cũng là một trong những lý do khiến lao động nước ngoài ngày càng trở nên quan trọng đối với Nhật Bản.

Đứng trên góc độ của một nhà quản lý, nếu tuyển dụng một người nước ngoài có thể giúp công việc vận hành ổn định hơn, thì việc lựa chọn họ cũng là điều có thể hiểu được.

Tất nhiên, không thể nói nền giáo dục thời Showa, với cả những hình thức kỷ luật khắc nghiệt và bạo lực, là một mô hình đúng đắn. Nhưng ngược lại, liệu một nền giáo dục quá dễ dãi có đang tạo ra những vấn đề khác mà xã hội chưa thực sự lường hết?

Nhật Bản hôm nay có thể là một ví dụ để các quốc gia khác cùng suy ngẫm. Giáo dục cần thay đổi theo thời đại, nhưng thay đổi như thế nào để không đánh mất khả năng giúp người trẻ trưởng thành và bước vào xã hội một cách vững vàng – có lẽ đó mới là câu hỏi quan trọng.

Còn đất nước của Quý vị thì sao? Liệu đã tìm được sự cân bằng ấy hay chưa?

Tác giả: Abe Kengo

Biên dịch: Lê Phương Kỳ