Tết ở Nhật Bản xưa và nay

Tết ở Nhật Bản xưa và nay

Vậy là chẳng còn bao lâu nữa Việt Nam sẽ lại đón Tết Nguyên Đán.

Năm nào cũng vậy, vào những ngày này, những bài nhạc Tết lại vang lên khắp phố phường, với những giai điệu tươi vui, làm người ta lại thấy vô cùng hân hoan, ngóng chờ một mùa xuân mới.

Trong nội dung lần này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu xem người Nhật sẽ làm gì vào dịp Tết, sự thay đổi giữa Tết xưa và Tết nay, và lý do Nhật Bản ngừng sử dụng lịch âm là gì.

Tết hiện đại

Hiện nay, Nhật Bản ăn Tết theo dương lịch. Thông thường mọi người làm việc đến khoảng ngày 28 tháng 12 rồi bắt đầu nghỉ Tết.

Vào ngày này, các công ty sẽ tổng vệ sinh để chuẩn bị đón năm mới trong một không gian làm việc sạch sẽ và thơm mát.

Và sau ngày làm việc cuối cùng của năm, tại mỗi gia đình, người lớn sẽ chuẩn bị món osechi (mâm cơm ngày Tết) và dọn dẹp nhà cửa.

Ngày 31, cuối năm, mọi người thường ăn tối sớm rồi ở nhà thư giãn. Sau giờ cơm, gia đình lại quay quần bên nhau cùng xem tivi, xem các chương trình truyền hình đặc biệt cho đến tận khuya.

Nếu thấy đói, theo phong tục Nhật Bản, người ta sẽ sẽ ăn mì soba, và mì soba này được người Nhật gọi là toshikoshi soba – soba đêm giao thừa.

Vì sợi mì soba mảnh và dài, nên tượng trưng cho hy vọng rằng cuộc đời dù có mảnh mai nhưng sẽ tiếp diễn dài lâu.

Đúng ra thì mì nào mà không có sợi dài như nhau, nhưng lý do người ta chọn soba làm món ăn đêm giao thừa còn liên quan đến ý nghĩa may mắn.

Ngày xưa, thợ kim hoàn dùng soba vo tròn để gom những mảnh vàng vụn rơi vãi. Vì vậy soba được coi là món ăn mang lại vận may.

Rồi bước sang năm mới, ngày 1 tháng 1, hầu như mọi người chủ yếu ở nhà nghỉ ngơi, tận hưởng.

Bên ngoài thì các nhà hàng và cửa hàng vẫn mở cửa bình thường nên có thể nghỉ ngơi một cách trọn vẹn, không cần phải tự mình chuẩn bị thức ăn.

Đến ngày 3 tháng 1, có một sự kiện gọi là hatsuri (ngày bán hàng đầu năm). Mặt hàng nổi bật trong sự kiện này là những chiếc túi may mắn, trong tiếng Nhật gọi là fukubukuro, còn ở Việt Nam được gọi theo cách dân gian là “túi mù”.

Người ta mua những chiếc túi không biết bên trong có gì, nhưng thường giá trị đồ bên trong cao hơn số tiền bỏ ra nên rất được ưa chuộng.

Người lớn thì mở túi mù, trẻ em thì được nhận lì xì, có lẽ đây là thời điểm mà mọi người vui vẻ nhất trong năm.

Tuy nhiên, đối với một số cửa hàng, đây cũng sẽ là cơ hội tốt để có thể bán hết hàng tồn kho bằng cách trộn lẫn chúng với những món hàng mới, cho vào bên trong túi mù, nên đôi lúc cũng phải cẩn thận về chất lượng món hàng mà mình mở được.

Sự kiện này đang ngày càng phổ biến, và hiện nay dường như ngay cả các nhãn hàng lớn điển hình như Apple cũng mở bán túi mù. Đối với sản phẩm của Apple thì những món có nhu cầu không dùng đến, người mua có thể dễ dàng bán lại trên mạng.

Tết Nguyên Đán thời Edo

Những phong tục đón Tết Nguyên Đán về cơ bản không thay đổi nhiều trong thời kỳ samurai, nhưng điểm khác biệt lớn là khi đó người Nhật đón Tết theo lịch âm.

Ngoài ra, trong 3 ngày Tết, các quán ăn và cửa hàng đều đóng cửa, nên người ta ăn osechi – vừa là món truyền thống vừa là đồ ăn dự trữ.

Sau Tết, mọi người thường bắt đầu ra ngoài từ ngày 4, còn trước đó hầu như không có ai đi lại.

Vì sao Nhật Bản bỏ lịch âm?

Thông báo Nhật Bản ngừng sử dụng lịch âm được công bố vào cuối năm 1872.

Lý do của việc thay đổi này là nhằm mục tiêu hiện đại hóa và hội nhập với phương Tây.

Nhật Bản muốn đồng bộ với các quốc gia châu Âu về thương mại, ngoại giao, pháp luật và thời gian. Lịch dương là tiêu chuẩn quốc tế nên chọn dùng để hiện đại hóa đất nước.

Ngoài ra, còn có một lý do thực tế chính là để tiết kiệm chi phí hành chính.

Chính quyền thấy rằng lịch âm với tháng nhuận sẽ khiến phải trả thêm lương cho công chức (13 tháng/năm), nên chuyển sang lịch dương giúp giảm chi phí trả lương triều đình.

Thông báo này được công bố vào cuối năm 1872, và ngay sau đó, ngày 3 tháng 12 âm lịch năm đó được xác định là ngày 1 tháng 1 năm 1873 dương lịch.

Có thể nói, nhờ việc đổi lịch đúng thời điểm này, chính phủ đã tiết kiệm được 2 tháng lương công chức.

Cũng không rõ các công chức viên có cảm thấy bất mãn hay không nhưng việc chuyển đổi đã diễn ra suông sẻ mà không xảy ra biểu tình hay bất kỳ cuộc bạo loạn nào.

Nhật Bản quả thật là một đất nước tuyệt vời Quý vị nhỉ!

Tác giả: Abe Kengo

Biên dịch: Lê Phương Kỳ