Tổ tiên trở về bằng gì? Phong tục thú vị trong mùa Obon

Thứ Hai 14/09/2026 | 19:10 Chiều

Tại Nhật Bản, khoảng giữa tháng 8 hằng năm là thời điểm diễn ra Obon (お盆) – một mùa lễ quan trọng để tưởng nhớ và đón linh hồn tổ tiên trở về. Đây cũng là thời gian nhiều công ty cho nhân viên nghỉ phép, để mọi người có thể trở về quê sum họp cùng gia đình.

Vậy Obon là nghi lễ như thế nào?

Linh hồn tổ tiên sẽ trở về nhà bằng cách nào?

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về những phong tục đặc biệt trong mùa Obon, và cả sự sáng tạo đầy thú vị của người Nhật khi biến phương tiện đưa đón tổ tiên thành những tác phẩm vô cùng độc đáo!

Obon là thời điểm người Nhật tin rằng linh hồn của những người đã khuất sẽ trở về từ thế giới bên kia, trở lại quê nhà và đoàn tụ cùng gia đình. Vì vậy, đây là dịp để các thành viên trong gia đình cùng nhau nghênh đón tổ tiên, bày tỏ lòng biết ơn và làm lễ tưởng niệm.

Ngày xưa, việc cả gia đình trở về quê vào dịp Obon gần như là một điều đương nhiên.

Cha tôi vốn quê ở tỉnh Iwate, trong khi gia đình tôi khi ấy sinh sống tại Tokyo – cách quê nhà hơn 500 km.

Giữa dòng người và xe cộ đông đúc trong dịp Obon, ông từng phải lái xe suốt hơn 20 tiếng đồng hồ để trở về quê. Một mình ông đã cầm lái suốt chặng đường đó, giờ nghĩ lại càng thấy thật đáng nể.

Khi mùa Obon bắt đầu, trước tiên người ta sẽ chuẩn bị một bàn thờ nhỏ tại nhà để đón linh hồn tổ tiên.

Sau đó, gia đình sẽ đến nghĩa trang, thắp lửa vào những chiếc đèn lồng rồi dùng ánh sáng ấy để dẫn đường cho linh hồn tổ tiên trở về nhà.

Khi Obon kết thúc, nghi thức cũng diễn ra tương tự nhưng theo chiều ngược lại. Gia đình sẽ tiễn và dẫn linh hồn trở lại nghĩa trang, hoàn tất mùa lễ.

Bên cạnh đó, trong suốt hành trình trở về và ra đi ấy, tổ tiên còn được phục vụ cả “phương tiện di chuyển” riêng.

Đó chính là Shoryouma (精霊馬) – những “linh mã” được làm từ dưa leo và cà tím.

Thông thường, người ta sẽ làm một bộ gồm hai con. Khi tổ tiên trở về nhà, họ sẽ cưỡi con ngựa làm từ dưa leo, bởi người ta mong muốn tổ tiên có thể trở về thật nhanh để đoàn tụ cùng gia đình. Còn khi mùa Obon kết thúc, tổ tiên sẽ cưỡi con bò làm từ cà tím, bởi mong muốn họ sẽ thong thả rời đi, từ từ về lại thế giới bên kia.

Shoryouma truyền thống vốn rất đơn giản. Chỉ cần cắm bốn cây tăm vào dưa leo và cà tím tượng trưng cho bốn chân là đã có thể tạo thành hình dáng của một con ngựa và một con bò.

Thế nhưng ngày nay, dù không rõ là bắt nguồn từ tình cảm sâu sắc đối với tổ tiên hay vì đam mê sáng tạo, có không ít người Nhật đã “nâng cấp” những linh mã này lên một tầm cao hoàn toàn mới.

Xin mời Quý vị cùng tham khảo thông qua các ảnh minh hoạ bên dưới!

* Hình ảnh một cặp ngựa và bò siêu chân thực. Đến mức chẳng khác gì một tác phẩm nghệ thuật.

* Không chỉ dừng lại ở thú cưỡi, có người thậm chí còn biến Shoryouma thành xe đua. Lại có cả Pikachu và Minion xuất hiện trên đó. Bị mấy bé này chiếm chỗ mất rồi không biết tổ tiên còn chỗ để ngồi không nữa.

* Rồi đến phiên bản Shoryouma robot.

Nếu trên đường trở về mà lỡ không may gặp phải ác linh, có lẽ cỗ xe robot này cũng đủ sức đánh bại được chúng.

* Phiên bản bay lượn trên không.

Nếu để tổ tiên lái chiến đấu cơ thế này thì có khi người dẫn đường lại không theo kịp tổ tiên mất thôi.

* Và đây là…cả một dàn trống. Cái này thì không phải là phương tiện di chuyển, chắc là cố tình thiết kế để tổ tiên giải trí đây mà.

* Có người còn dùng chuối và khóm để tạo thành phương tiện đón tổ tiên.

Có thể là do sở thích cá nhân hay cũng có thể là một ý tưởng mới. Nhưng thế này thì có vẻ hơi làm sai lệch văn hóa truyền thống rồi.

Nhìn qua thì phần lớn những “phương tiện” này đều được biến tấu theo phong cách khá nghịch ngợm. Thế nhưng, có thể đây cũng là một xu hướng rất hay để vừa vui vẻ, vừa tiếp nối những truyền thống và nét văn hóa lâu đời của Nhật Bản.

Hơn nữa, Obon cũng trùng với kỳ nghỉ hè dài của trẻ em Nhật Bản. Vì vậy, việc cha mẹ cùng con cái tự tay làm Shoryouma cũng có thể trở thành một hoạt động gia đình vui vẻ, đồng thời giúp trẻ tìm hiểu về văn hóa và truyền thống của quê hương.

Một phong tục truyền thống không nhất thiết phải luôn được gìn giữ trong sự nghiêm trang tuyệt đối. Đôi khi, chính việc biến nó thành một hoạt động vui vẻ, gần gũi lại giúp những giá trị xưa cũ tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Dưa leo trở thành ngựa để đón tổ tiên về thật nhanh. Cà tím hóa thành bò để tiễn tổ tiên thong thả trở về. Và rồi, qua bàn tay của mỗi gia đình, những “phương tiện” ấy lại được biến tấu theo vô số cách chẳng ai giống ai.

Có lẽ điều quan trọng nhất không nằm ở việc Shoryouma trông như thế nào, mà là tấm lòng của người ở lại dành cho những người đã đi xa.

Obon vì thế không chỉ là mùa của những lễ nghi tưởng niệm tổ tiên, mà còn là khoảng thời gian để gia đình đoàn tụ, nhớ về cội nguồn và cảm nhận sự gắn kết giữa quá khứ với hiện tại.

Tác giả: Abe Kengo

Biên dịch: Lê Phương Kỳ