Khái niệm mang tên “Iki” – Phong thái đáng được noi theo của những người trưởng thành đất Edo

Thứ Năm 29/10/2026 | 2:31 Sáng

Khái niệm mang tên “Iki” – Phong thái đáng được noi theo của những người trưởng thành đất Edo

Vào thời kỳ Edo – thời đại cuối cùng còn bóng dáng của các võ sĩ Samurai, khu vực phía Đông của Tokyo ngày nay khi đó được gọi là Edo.

Chính tại Edo, nơi từng là đô thị đông đúc bậc nhất thế giới, đã sản sinh ra một lối sống mang tên Iki (粋). Đây là một phong thái sống rất đáng để người đời nay noi theo. Một cách sống đầy khí chất của bậc trưởng thành phong nhã.

Vậy Iki rốt cuộc là phong thái như thế nào? Xin mời Quý vị cùng tìm hiểu thông qua nội dung lần này.

Nhắc đến Edo, người đời vẫn còn lưu truyền câu nói:

“Hỏa hoạn và ẩu đả là đặc sản của đất Edo.”

Edo thuở ấy là đô thị đông đúc với những dãy nhà gỗ san sát. Một khi hỏa hoạn bùng phát, lửa có thể lan tràn, thiêu rụi cả khu phố. Bởi vậy, người thời đó đã dày công suy nghĩ và vận dụng một phương pháp chữa cháy vô cùng triệt để.

Vì không còn cách nào cứu vãn căn nhà đang bốc cháy, người ta đành phá dỡ trước những ngôi nhà bên cạnh để ngăn lửa lan rộng. Những người lính cứu hỏa đảm nhận công việc này, phải hành sự ngay sát nơi ngọn lửa đang cuồn cuộn bốc lên.

Chính dáng vẻ gan dạ, quả cảm ấy đã khiến họ trở thành những nhân vật vô cùng được ái mộ.

Mặt khác, người Edo vốn có nhiều người tính khí nóng nảy, bởi vậy chuyện tranh chấp, ẩu đả cũng thường xuyên xảy ra.

Câu nói trên hàm ý rằng, nếu thiếu đi hỏa hoạn và những cuộc ẩu đả, thì Edo không còn là Edo nữa.

Lại bởi chẳng biết tai họa sẽ giáng xuống khi nào, người Edo có quan niệm rằng tiền bạc kiếm được hôm nay thì cứ tiêu hết ngay trong hôm nay. Chính lối sống hào sảng, phóng khoáng ấy đã trở thành một nét tính cách đặc trưng của người dân nơi đây.

Và người ta dùng từ “Iki” để ca ngợi những người mà họ cho là ngầu như vậy. Những con người được họ kính trọng, tán thưởng là có phong thái đẹp đẽ, có khí chất.

Nói một cách đơn giản, người mang phong thái Iki là người:

Không mưu cầu lợi ích hay mong cầu báo đáp.
Sống tự nhiên, không câu nệ, không chấp niệm.
Biết nghĩ cho người khác, có lòng trắc ẩn.
Ăn mặc và hành xử giản dị, sạch sẽ, lịch thiệp.

Khi gặp người lâm cảnh khốn khó, người mang phong thái Iki chẳng màng đến chuyện được đền đáp, chỉ lặng lẽ ra tay giúp đỡ rồi âm thầm rời đi.

Họ không khoác lên mình gấm vóc xa hoa, hào nhoáng, cũng chẳng mang theo những gì không thực sự cần thiết.

Có lẽ trong thời đại ngày nay, người giàu có dễ được lòng người hơn. Nhưng ở Edo thuở trước, điều đó không phải là thước đo quyết định phong thái của một con người.

Chẳng hạn, trong số những kẻ trộm từng xuất hiện trên đường phố Edo, có một người được gọi là Nezumi Kozo, tức Chuột Nhỏ.

Dù thực hư đến đâu vẫn khó lòng xác định, nhưng người ta kể rằng người này chỉ nhắm vào những gia đình giàu có, lấy trộm tiền bạc rồi đem phân phát cho người nghèo.

Dĩ nhiên, trộm cắp là việc không thể chấp nhận. Thế nhưng, người dân Edo vẫn đánh giá ông ta là một bậc nghĩa hiệp, có phong thái Iki.

Bên cạnh đó, trong những vở kịch Kabuki – loại hình kịch nghệ cực kỳ thịnh hành thời Edo – cũng có không ít câu chuyện khắc họa tinh thần Iki.

Đó là chuyện những võ sĩ Samurai tận hiến cả tính mạng vì người chủ mà mình phụng sự.

Là chuyện một người đàn ông vì người phụ nữ mình yêu mà từ bỏ cả thân phận lẫn tiền tài, nguyện cùng nàng sống một cuộc đời riêng.

Những câu chuyện như vậy đã chạm đến lòng người, bởi chúng tôn vinh sự nghĩa tình, lòng thủy chung và tinh thần dám hy sinh vì người khác.

Thậm chí, những người thuộc giới Yakuza cũng vốn từng được xem là một dạng người mang phong thái như vậy.

Nghe nói, khi gặp chuyện khó khăn, không ít người thời đó còn tìm đến các nhóm Yakuza nhờ giúp đỡ, thay vì tìm đến quan nha.

Tất nhiên, Yakuza vốn là những thế lực nằm ngoài khuôn khổ pháp luật, nên cũng chẳng thể vì thế mà hoàn toàn ca ngợi họ.

Ngược lại với Iki, người chỉ biết mưu cầu lợi ích riêng, không có lòng trắc ẩn hay biết nghĩ đến người khác, được gọi là Yabo (野暮) – kẻ thô vụng, tầm thường, thiếu phong nhã.

Việc một người được xem là mang phong thái Iki hay Yabo sau cùng không nằm ở tiền tài hay dung mạo, mà chính là phong thái họ mang theo và tấm lòng họ để lại trong cuộc đời người khác.

Trong thời đại ngày nay, liệu những người sống theo lối Yabo – chỉ biết đến lợi ích của riêng mình mà quên đi lòng trắc ẩn – có đang ngày một nhiều hơn?

Có lẽ, một người chỉ chăm chăm vun vén cho bản thân sẽ dễ dàng tích lũy được nhiều tiền bạc hơn. Nhưng tiền tài có thể làm cuộc sống sung túc, chứ chưa chắc đã khiến lòng người trở nên mãn nguyện.

Bởi lẽ, giá trị của một con người không chỉ nằm ở những gì họ sở hữu, mà còn được thể hiện qua cách họ đối đãi với người khác. Đôi khi, một nghĩa cử âm thầm, một lần chìa tay giúp đỡ mà chẳng mong cầu báo đáp, lại đáng quý hơn biết bao lời phô trương hoa mỹ.

Bản thân tôi cũng muốn luôn ghi nhớ điều này, để có thể từng ngày rèn giũa bản thân. Mong sao cho một ngày nào đó, khi nhắc đến tên tôi, người đời sẽ nhớ đến một phong thái Iki, một con người biết sống vì người khác.

Tác giả: Abe Kengo

Biên dịch: Maeri Phương Kỳ